Specyficzne trwałe trudności w nauce czytania i pisania określa się mianem dysleksji rozwojowej. Mogą one dotyczyć zaburzeń różnych obszarów funkcjonowania ucznia w szkole. W ramach omawianych trudności wyróżnia się cztery następujące formy: 

1. dysleksję – trudności w nauce czytania i pisania; 
2. dysgrafię – trudności w utrzymaniu poprawnego poziomu graficznego pisma; 
3. dysortografię – trudności w opanowaniu i właściwym stosowaniu reguł gramatycznych i ortograficznych; 
4. dyskalkulię – trudności w liczeniu. 

Dostosowanie form oceniania do możliwości ucznia (zindywidualizowany sposób oceniania):

Dyskalkulia: Oceniamy przede wszystkim tok rozumowania, a nie techniczną stronę liczenia. Uczeń ma bowiem skłonność do przestawiania kolejności cyfr w liczbie i przez to jej zapis jest błędny. Zły wynik końcowy wcale nie świadczy o tym, że dziecko nie rozumie zagadnienia. Dostosowanie wymagań dotyczy zatem tylko formy sprawdzenia wiedzy poprzez koncentrację na prześledzeniu toku rozumowania w danym zadaniu – i jeśli jest on poprawny, pozytywnego ocenienia postępów ucznia.

Dysgrafia: dostosowanie wymagań dotyczy formy sprawdzania wiedzy, a nie treści.W ymagania merytoryczne co do oceny pracy pisemnej powinny być ogólne – takie same, jak w stosunku do innych uczniów, natomiast sprawdzenie pracy może odbywać się niekonwencjonalnie. Jeśli nauczyciel nie jest w stanie przeczytać pracy ucznia, może go np. poprosić, aby uczynił to sam lub przepytać ustnie z tego zakresu materiału. Może też skłaniać ucznia do pisania drukowanymi literami lub na komputerze.

Dysortografia: Dostosowanie wymagań dotyczy głównie formy sprawdzania i oceniania wiedzy z tego zakresu. Zamiast klasycznych dyktand można robić sprawdziany polegające na uzasadnianiu pisowni wyrazów, odwołując się do znajomości zasad ortograficznych, oceniać odrębnie merytoryczną stronę pracy i odrębnie poprawność pisowni – nie wpisując drugiej z ocen do dziennika. W żadnym wypadku dysortografia nie uprawnia do zwolnienia ucznia z nauki ortografii i gramatyki.

Dysleksja: Dostosowanie wymagań w zakresie formy może nastąpić w klasach, w których programowo powinno nastąpić sprawdzanie opanowania tej umiejętności. Odpytywanie powinno odbywać się na osobności, a nie przy całej klasie, nie ponaglać, nie krytykować, nie zawstydzać, nie zadawać do domu obszernych czytanek do opanowania. Podstawą oceny prac manualnych powinna być rzetelność, wywiązywanie się z zadania w terminie, pomysłowość, zaangażowanie podczas pracy, natomiast w małym stopniu oceniamy poziom pracy i jej staranność.

Dostosowanie wymagań (dostosowanie konkretnych zadań do wykonania, poleceń, form i treści prac domowych, ćwiczeń i różnych rodzajów aktywności):

• uwzględnianie trudności manualnych uczniów w przypadku prac plastycznych, wykonywania modeli lub zajęć sportowych;
• wsparcie ucznia w rozpoznawaniu informacji ważnych i mniej ważnych;
• wdrażanie w odpowiednie sporządzanie notatek, które pomogą uporządkować i zapamiętać przekazywane informacje;
• unikanie wykonywania przez dłuższy czas podobnego typu ćwiczeń;
• zadawanie prac domowych, które będą uwzględniały trudności uczniów;
• rozłożenie nauki wierszy na fragmenty i zezwoleniu na zaliczanie częściami;
• skracanie uczniowi tekstów, z którymi musi się zapoznać, zakreślając wspólnie z nim najważniejsze informacje;
• wprowadzanie pojęć odnoszących się do czasu (wiek, tysiąclecie, era, epoka), wykorzystując oś czasu w celu uporządkowania posiadanych informacji i skonkretyzowania pojęć abstrakcyjnych;
• wsparcie ze znalezieniem z pamięci konkretnego punktu na mapie bez omówienia jego lokalizacji;
• wielokrotne powtarzanie nowego materiału językowego na zajęciach języków obcych;
• odnoszenie się do sposobu rozwiązywania zadania matematycznego, a nie ograniczaniu się tylko do wyniku uzyskanego przez ucznia;
• przekazywanie uczniowi poleceń krótkich i nieskomplikowanych;
• dobieranie formy aktywności fizycznej do indywidualnych możliwości ucznia;
• zachęcanie ucznia do pisania krótkich wniosków pod koniec każdego tematu czy dyskusji, a także podsumowania odnoszącego się do całości omawianego rozdziału;
• docenianie zaangażowania ucznia i wkładu pracy podczas realizacji zadania;
• uwzględnianie w wypowiedziach słownych przede wszystkim zawartości merytorycznej a w mniejszym stopniu słownictwa;
• nieporównywanie odpowiedzi ucznia z odpowiedziami innych uczniów;
• niepospieszanie ucznia podczas pisania, pozwalamy na pisanie w swoim indywidualnym tempie;
• stosowanie w czasie odpytywania pytań naprowadzających;
• pozostawianie więcej czasu na naukę trudnych pojęć, symboli;
• niedyktowanie tekstu zadań – uczeń powinien dostać zapisane na kartce zadanie, co zabezpieczy go przed błędami w zapisywanych danych.

*Każdy uczeń jest inny, a sposób pracy ustala nauczyciel w oparciu o możliwości psychofizyczne ucznia.

Symptomy trudności:

1. Zaburzenia komunikacyjne 
2. Zaburzenia rozwoju społecznego 
3. Niekontrolowane, specyficzne zachowania i współruchy
   

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi można podzielić na trzy kategorie:
A) przeważnie nieuważny (ADHD z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi) 
B) przeważnie hiperaktywny-impulsywny (ADHD z przewagą nadruchliwości i impulsywności) 
C) połączona prezentacja (Typ mieszany ADHD) 

Dostosowanie form oceniania do możliwości ucznia (zindywidualizowany sposób oceniania):

Zindywidualizowany sposób oceniania, które jest elastyczne i otwarte na potrzeby i możliwości ucznia/uczennicy. Ocenianie kształtujące wskazujące na aspekty funkcjonowania ucznia, które są w znakomitym stopniu ukształtowane, ale też te, które wymagają pracy.

Dostosowanie wymagań (dostosowanie konkretnych zadań do wykonania, poleceń, form i treści prac domowych, ćwiczeń i różnych rodzajów aktywności):

• organizacja środowiska zewnętrznego (porządek, ograniczenie bodźców),
• stosowanie wzmocnień (pochwała, nagroda),
• ograniczenie stosowania drastycznych środków wychowawczych (izolacja, „walki słowne”),
• skuteczne komunikowanie (krótkie instrukcje, powtarzanie),
• konsekwencja w postępowaniu,
• nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego z uczniem lub uczennicą,
• ustalenie obowiązującego systemu norm i zasad,
• upewnianie się, że dziecko słucha,
• akcentowanie rozpoczynania nowej czynności.

*Każdy uczeń jest inny, a sposób pracy ustala nauczyciel w oparciu o możliwości psychofizyczne ucznia.

Dzieci z afazją mają trudności w sferze językowej związane z nadawaniem i/lub rozumieniem mowy, które w znacznym stopniu wpływają na ich funkcjonowanie w sferze intelektualnej, emocjonalnej i społecznej.

Dostosowanie form oceniania do możliwości ucznia (zindywidualizowany sposób oceniania):

Zindywidualizowany sposób oceniania, które jest elastyczne i otwarte na potrzeby i możliwości ucznia/uczennicy. Ocenianie kształtujące wskazujące na aspekty funkcjonowania ucznia, które są w znakomitym stopniu ukształtowane, ale też te, które wymagają pracy.

Dostosowanie wymagań (dostosowanie konkretnych zadań do wykonania, poleceń, form i treści prac domowych, ćwiczeń i różnych rodzajów aktywności):

• odpowiednie przygotowanie do odpowiedzi ustnej, m.in. uprzedzenie ucznia, że będzie pytany, wydłużanie czasu wypowiedzi, w razie konieczności odpytywanie nie przy klasie, tylko indywidualnie z nauczycielem, niezwracanie uwagi na błędy artykulacyjne i gramatyczne, w razie trudności rezygnacja z odpowiedzi ustnych na rzecz pisemnych,
• zadawanie pytań pomocniczych,
• formułowanie krótkich, prostych poleceń,
• wydłużenie czasu na przeczytanie lektury, naukę wiersza itp.,
• oprócz czytania, wykorzystanie dodatkowych form przekazu np. film, audiobook,
• podchodzenie w trakcie zajęć w celu dodatkowych wyjaśnień,
• bieżące wyjaśnianie trudnych pojęć, upewnianie się, że dziecko dobrze je zrozumiało i jest w stanie używać danego słowa w odpowiednim kontekście,
• dopilnowanie, aby uczeń zapisał najważniejsze pojęcia, wnioski, zadanie domowe,
• dzielenie materiału na mniejsze części,
• stosowanie dodatkowych środków dydaktycznych np. ilustracje, mapy, wykresy itp.,
• niezmuszanie, ale zachęcanie i motywowanie do udziału w dyskusjach klasowych,
• ocenianie przede wszystkim treści wypowiedzi, a nie formy
• podkreślanie najważniejszych wiadomości, które uczeń ma przyswoić,
• ograniczenie ilości terminów, wydarzeń, dat, nazwisk, które uczeń ma znać,
• dostosowanie tempa pracy do możliwości ucznia, w razie konieczności zezwolenie na dokończenie pracy w domu,
• uczenie pisania wypracowań wg szczegółowych podpunktów,
• kontrolowanie zrozumienia przeczytanych/usłyszanych treści,
• tworzenie słownika wyrazów niezbędnych do napisania wypracowania lub innej dłużej wypowiedzi pisemnej.

*Każdy uczeń jest inny, a pracę z nim lub nią reguluje Indywidualny Program Edukacyjno – Terapeutyczny.

Klasyfikacja deficytów intelektualnych ucznia w podziale na stopień niepełnosprawności:

1. lekki (umiejętności językowe pozwalają na posługiwanie się mową do codziennych potrzeb i podtrzymywania rozmowy)
2. umiarkowany (ograniczony zakres rozumienia i posługiwania się mową, osoby te są zdolne do nawiązywania kontaktu, porozumiewania się i angażowania w proste społeczne działania)
3. znaczny (funkcjonowanie podobne jak u osób niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu umiarkowanym, jednak częściej pojawia się znaczne uszkodzenie aparatu słuchowego, gorszy jest
   rozwój mowy)
4. głęboki (znaczne ograniczenia w porozumiewaniu się, głęboko zaburzone funkcje ruchowe, zmiany neurologiczne, częste są uszkodzenia wzroku i słuchu)

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym mają możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół. Edukacja uczniów z niepełnosprawnością intelektualną opiera się na indywidualnych programach edukacyjnych, opracowanych przez nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniami.

A. NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ W STOPNIU LEKKIM

Symptomy trudności:

• niedokładne, ograniczone, niepełne i nieadekwatne wrażenia, spostrzeżenia i wyobrażenia;
• słabo rozwinięty proces analizy i syntezy w postrzeganiu otaczającego świata,
• ograniczona pojemność pamięci, utrudnione zapamiętywanie, szybkie zapominanie, niedokładne odtwarzanie, a także przewaga pamięci mechanicznej nad logiczną,
• skłonność do mechanicznego przyswajania wiedzy, uczenie się bez zrozumienia, w wolnym tempie,
• krótka i słaba koncentracja na treściach trudnych do zrozumienia,
• mniejsza podzielność i ograniczony zakres uwagi- dobrze skoncentrowana na materiale konkretnym,
• myślenie ma charakter myślenia konkretno – wyobrażeniowego i sytuacyjnego,
• częste zaburzenie rozwoju mowy (np. wady artykulacyjne: seplenienie, reranie i.in.) oraz mały zasób słownictwa,
• trudności z wypowiadaniem myśli I formułowaniem wypowiedzi,
• zaburzenia w procesach emocjonalno – motywacyjnych odgrywających istotną rolę w przystosowaniu się dziecka do środowiska i w regulacji jego stosunków z otoczeniem,
• niedostateczne umiejętności w zakresie uogólniania i abstrahowania, opisów konkretnych,
• słaby krytycyzm,  prymitywność sądów,
• ograniczona zdolność do samokontroli,
• ubóstwo wnioskowania oraz mała samodzielność myślenia,
• zwolnione tempo pracy oraz małe zainteresowanie aktywnością poznawczą i intelektualną.

Symptomy trudności:

• mowa agramatyczna, często bełkotliwa i niewyraźna, słownictwo ubogie,
• zachowanie cechuje sugestywność,
• w myśleniu występują duże utrudnienia w przyswajaniu pojęć abstrakcyjnych, a także w rozumieniu stosunków logicznych,
• rozwój poznawczy na poziomie przedoperacyjnym,
• wolne spostrzeganie, dostrzeganie mniejszej ilości elementów,
• błędne ujmowanie powiązania i stosunków między przedmiotami,
• spowolnienie myślenia,
• trudności w różnicowaniu spostrzeżeń wzrokowych, słuchowych i motorycznych,
• wąski zakres pamięci, a jej trwałość i wierność znikoma,
• emocje charakteryzują się sztywnością oraz małym zróżnicowaniem,
• słabo rozwinięta zdolność do opanowania popędów,
• obniżony poziom uczuć wyższych, związany z brakiem zdolności do rozumienia pojęć abstrakcyjnych,
• przeżycia emocjonalne nie są związane z zainteresowaniami i działalnością poznawczą, ale dotyczą aktualnych doznań ze strony osób i sytuacji życiowych,
• zachowanie cechuje impulsywność i brak przewidywania możliwych jego konsekwencji,
• zadowolenie i uspokojenie powodują u dziecka działania oparte na doborze znanych mu sposobach postępowania, a niezadowolenie i rozdrażnienie zaburzenia lub zmiany znanego porządku,

Uczeń niepełnosprawny intelektualnie w stopniu umiarkowanym oraz znacznym realizuje odmienną podstawę programową. Zajęcia edukacyjne obejmują – zgodnie z podstawą programową w szkole podstawowej ‒ następujące formy zajęć edukacyjnych:

• funkcjonowanie osobiste i społeczne,
• zajęcia rozwijające komunikowanie się,
• zajęcia rozwijające kreatywność,
• wychowanie fizyczne,
• etyka/ religia.

Źródło: Jolanta Rafał-Łuniewska „Wskazania do pracy z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym i głębokim”